Mô hình nhận thức của cơn hoảng loạn

Khi một cảm giác cơ thể bình thường bị đọc thành dấu hiệu của thảm họa.

Psy18 tháng 10, 2026 · 2 phút đọc
Định nghĩaTóm tắt
Theo mô hình của Clark, cơn hoảng loạn là vòng xoáy giữa cảm giác cơ thể và cách diễn giải mang tính thảm họa về cảm giác đó. Hành vi an toàn giúp giữ niềm tin sai lệch tồn tại, vì vậy điều trị tập trung vào kiểm chứng và điều chỉnh diễn giải.

Vòng xoáy hoảng loạn

Clark (1986) cho rằng cơn hoảng loạn không bắt đầu từ cảm giác cơ thể, mà từ cách người đó hiểu cảm giác ấy.1 Một nhịp tim nhanh hay chóng mặt thoáng qua là chuyện bình thường, nhưng nếu được diễn giải là "mình sắp lên cơn đau tim" thì nó trở thành mối đe dọa.

Mối đe dọa này gây lo sợ, lo sợ làm cảm giác cơ thể mạnh lên, và cảm giác mạnh hơn lại củng cố diễn giải ban đầu. Vòng lặp tiếp diễn cho đến khi đạt đỉnh là một cơn hoảng loạn.

Điều gì duy trì vấn đề

Hai cơ chế thường giúp niềm tin sai lệch tồn tại lâu. Thứ nhất là chú ý chọn lọc: người bệnh liên tục theo dõi cơ thể nên dễ nhận ra những thay đổi nhỏ. Thứ hai là hành vi an toàn, như ngồi xuống, tránh vận động hay luôn mang theo thuốc.

Khi không có điều tồi tệ xảy ra, người bệnh nghĩ rằng nhờ hành vi an toàn mình mới thoát nạn, nên không bao giờ kiểm chứng được diễn giải của mình.

Hướng can thiệp

Từ mô hình này, điều trị nhận thức hành vi tập trung vào việc chia sẻ mô hình với người bệnh, tái cấu trúc diễn giải thảm họa và thiết kế các thực nghiệm hành vi để kiểm chứng, trong đó bỏ dần hành vi an toàn.

Một kỹ thuật thường dùng là cho người bệnh chủ động tạo lại cảm giác cơ thể trong điều kiện an toàn để thấy rằng chúng không dẫn đến thảm họa.

Tài liệu tham khảo

  1. Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461-470.
  • Rối loạn lo âu
  • Mô hình nhận thức

Đọc tiếp